Thực thi quyền SHTT tháng 9/2026: 638 vụ bị phát hiện, khởi tố hình sự tăng 821%

Trong tháng 9/2026, các cơ quan chức năng phát hiện 638 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), xử lý hành chính 634 vụ và phạt hơn 8,4 tỷ đồng. Số vụ khởi tố hình sự đạt 33 vụ, tăng khoảng 821% so với cùng kỳ năm 2025.

Các số liệu trên được nêu tại Báo cáo số 289/BC-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN) gửi Thủ tướng Chính phủ, tổng hợp kết quả thực thi quyền SHTT trên cả nước đến ngày 29/9/2026. Kỳ báo cáo tháng 9 tính từ ngày 30/8 đến ngày 29/9/2026.

Trong tháng, 715 tổ chức, cá nhân bị xử lý; trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 148,6 tỷ đồng. Số vụ xử lý hành chính tăng khoảng 64,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Kết quả này gắn với việc triển khai Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng và Kế hoạch hành động về SHTT. Theo Báo cáo, Kế hoạch hành động nhằm thể hiện cam kết, nỗ lực thực thi của Việt Nam với Hoa Kỳ.

Nhãn hiệu chiếm gần 83% số vụ xử lý

Trong 634 vụ xử lý hành chính tháng 9, có 526 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, chiếm khoảng 83%. Quyền tác giả, quyền liên quan có 100 vụ; các đối tượng SHTT khác có 8 vụ.

Cơ cấu 634 vụ xử lý hành chính tháng 9/2026 theo đối tượng SHTT. Nguồn: Phụ lục I.4, Báo cáo 289/BC-BKHCN.

Ở mảng hình sự, 24 trong 33 vụ khởi tố thuộc Điều 226 Bộ luật Hình sự (xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp). Con số này tăng 269,23% so với mức bình quân tháng của năm 2025. 9 vụ còn lại thuộc Điều 225 (xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan).

33 vụ khởi tố hình sự tháng 9/2026: 9 vụ theo Điều 225 và 24 vụ theo Điều 226 Bộ luật Hình sự. Nguồn: Phụ lục I.5, Báo cáo 289/BC-BKHCN.

Khâu xét xử cũng tăng tốc. Tòa án thụ lý 13 vụ trong tháng 9, tăng từ 8 vụ của tháng 8. Số vụ được xét xử tăng từ 4 lên 21 vụ, với 24 bị cáo.

9 tháng: hơn 131 tỷ đồng tiền phạt

Tính chung 9 tháng đầu năm 2026, cơ quan chức năng đã phát hiện 9.060 vụ việc và xử lý hành chính 8.477 vụ. Tổng tiền phạt đạt hơn 131 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 587,6 tỷ đồng; 8.228 tổ chức, cá nhân bị xử lý.

Trong đó, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý chiếm 8.027 vụ xử lý hành chính. Riêng từ tháng 6 đến tháng 9/2026, số vụ xử lý hành chính về nhãn hiệu là 3.867 vụ, đạt chỉ tiêu của Kế hoạch hành động.

Về hình sự, từ ngày 7/5 đến ngày 29/9/2026 đã có 244 vụ án bị khởi tố, gồm 205 vụ theo Điều 226 và 39 vụ theo Điều 225. Số vụ khởi tố theo Điều 226 tăng 530,77% so với cùng kỳ năm 2025.

Mạnh tay trên không gian mạng

Trong tháng 8 và tháng 9/2026, cơ quan chức năng phát hiện 31 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường trực tuyến. Trong đó, 3 vụ bị xử lý hành chính và 14 vụ bị khởi tố hình sự. Cả năm 2025 chỉ ghi nhận 20 vụ vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Các biện pháp chặn, gỡ nội dung cũng được đẩy mạnh:

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang hoàn thiện dự thảo Quyết định của Thủ tướng về thúc đẩy thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên không gian mạng, dự kiến trình trong tháng 10/2026. Quyết định này bao gồm Chiến dịch chống sao chép lậu giai đoạn 2026–2030.

Với nhãn hiệu, con số xử lý trên mạng còn khiêm tốn. Từ tháng 5 đến tháng 9/2026, chỉ có 6 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu trên không gian mạng được xử lý.

Hải quan vượt gấp ba chỉ tiêu

Từ tháng 6 đến tháng 9/2026, cơ quan Hải quan đã chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với 18 vụ việc. Con số này gấp ba chỉ tiêu 6 vụ đặt ra cho cả giai đoạn thực hiện Kế hoạch hành động (tháng 6/2026 đến tháng 01/2027). Ngoài ra, có 3 vụ việc được tạm dừng theo yêu cầu của chủ sở hữu quyền.

Riêng tháng 9, Hải quan chủ động tạm dừng 2 vụ và tạm dừng theo yêu cầu 2 vụ. Lực lượng Hải quan cũng phát hiện, bắt giữ 7 vụ và xử lý 5 vụ xâm phạm quyền SHTT.

Bộ Tài chính đã xây dựng Danh mục hàng hóa rủi ro cao, trong đó có nhóm hàng rủi ro cao về hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT. Bộ cũng phối hợp với Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ quyền SHTT của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (VACIP) xây dựng trang web tra cứu phục vụ kiểm tra, giám sát hải quan.

Loạt văn bản pháp luật sắp về đích

Báo cáo đánh giá công tác hoàn thiện pháp luật cơ bản đáp ứng tiến độ và nội dung đã cam kết. Hai đạo luật quan trọng với thực thi quyền SHTT dự kiến được Quốc hội thông qua trong tháng 10/2026.

Bên cạnh đó, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã thông qua 3 án lệ liên quan đến SHTT.

Điểm nghẽn: xét xử chậm, nhiều địa phương chững lại

Bất chấp kết quả tích cực, Bộ KH&CN chỉ ra ba hạn chế chính.

• Xét xử chưa theo kịp khởi tố. Từ ngày 7/5 đến ngày 29/9/2026, Tòa án mới xét xử 39 vụ án, trong khi 244 vụ đã có quyết định khởi tố.
• 12 địa phương có dấu hiệu chững lại. 10 địa phương có số vụ xử lý hành chính giảm so với cùng kỳ năm 2025: Bắc Ninh, Thái Nguyên, Lào Cai, Quảng Trị, Thanh Hóa, Huế, Lạng Sơn, Đắk Lắk, Sơn La, Tuyên Quang. Lai Châu và Điện Biên không xử lý vụ việc nào trong tháng 9.
• Kế hoạch triển khai chậm ban hành. Đến thời điểm báo cáo, mới có Bộ Tài chính và tỉnh Thanh Hóa ban hành kế hoạch triển khai Kế hoạch hành động về SHTT.

Số vụ việc xử lý theo tỉnh, thành phố trong kỳ 30/8–29/9/2026 (cột đậm) so với trung bình tháng năm 2025 (cột nhạt). Nguồn: Phụ lục I.3, Báo cáo 289/BC-BKHCN.

Theo Báo cáo, việc kiểm tra ở nhiều nơi vẫn tập trung vào các cơ sở nhỏ lẻ ở khâu cuối chuỗi cung ứng, chưa truy đến nguồn sản xuất và đối tượng cầm đầu. Trên môi trường mạng, đối tượng vi phạm thường xuyên đổi máy chủ, đổi phương thức và dùng cả AI, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể và thu thập chứng cứ.

Bộ KH&CN kiến nghị gì

Bộ KH&CN đưa ra bốn kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ:

1. Yêu cầu các bộ, ngành, địa phương coi thực thi quyền SHTT là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục. Việc xử lý phải truy đến nguồn sản xuất, đầu mối cung ứng và đối tượng chủ mưu, cầm đầu, không chỉ dừng ở khâu phân phối nhỏ lẻ.
2. Các địa phương có kết quả tháng 9/2026 thấp hơn cùng kỳ năm 2025 phải rà soát nguyên nhân, đề ra giải pháp và báo cáo tại kỳ báo cáo tháng 10/2026.
3. Các bộ, ngành, địa phương chưa ban hành kế hoạch triển khai Kế hoạch hành động về SHTT phải khẩn trương hoàn thành, theo Công văn số 9370/VPCP-KGVX ngày 14/9/2026 của Văn phòng Chính phủ.
4. Viện kiểm sát và Tòa án các cấp đẩy nhanh truy tố, xét xử các vụ án xâm phạm quyền SHTT đã được Công an khởi tố.

Góc nhìn WINTER IP

Số liệu tháng 9 cho thấy cơ quan thực thi Việt Nam đang chuyển mạnh sang xử lý hình sự và xử lý trên môi trường số. Chủ sở hữu quyền có thể tận dụng xu hướng này ở ba điểm:

• Nhãn hiệu là mục tiêu chính của hàng giả. Gần 83% số vụ xử lý hành chính liên quan đến nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý. Đăng ký sớm, theo dõi đơn tương tự và lưu giữ chứng cứ vi phạm là nền tảng để yêu cầu xử lý.
• Cơ chế hải quan còn ít được chủ quyền sử dụng. Từ tháng 6 đến tháng 9/2026, chỉ 3 vụ được tạm dừng theo yêu cầu của chủ sở hữu quyền, so với 18 vụ do Hải quan chủ động. Nộp đơn giám sát hải quan và cung cấp tài liệu nhận diện hàng thật, hàng giả giúp cơ quan Hải quan phát hiện nhanh hơn.
• Khung pháp lý sắp thay đổi. Luật Xử lý vi phạm hành chính và Bộ luật Hình sự sửa đổi dự kiến được thông qua trong tháng 10/2026. Doanh nghiệp nên rà soát lại chiến lược thực thi khi các quy định mới có hiệu lực.

Số liệu nhanh

Nguồn: Báo cáo số 289/BC-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ về tình hình, kết quả thực thi quyền SHTT và triển khai Kế hoạch hành động về SHTT đến ngày 29/9/2026. Tháng 9 là kỳ báo cáo từ 30/8 đến 29/9/2026.