Dự thảo sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ: Đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đang được Quốc hội xem xét, với trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh trong hoạt động giám định sở hữu trí tuệ và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng. Theo hồ sơ trình Quốc hội, dự thảo đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục hành chính và cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh. Đây vẫn là các nội dung của dự thảo, chưa phải toàn bộ quy định đã được Quốc hội thông qua.

Dự thảo tập trung vào cải cách thủ tục và tổ chức quản lý

Theo Tờ trình được Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày trước Quốc hội ngày 24/10/2026, dự thảo sửa đổi, bổ sung 25 trong tổng số 222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành và được xây dựng với bố cục gồm ba điều, bao gồm nội dung sửa đổi, điều khoản thi hành và điều khoản chuyển tiếp. Phạm vi điều chỉnh cơ bản của Luật tiếp tục bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và việc bảo hộ các quyền này.

Việc sửa đổi lần này nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và sắp xếp đầu mối quản lý. Một số cải cách trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đã được triển khai trước đó thông qua các nghị quyết của Chính phủ và sửa đổi pháp luật về đầu tư. Dự thảo hướng tới việc bảo đảm các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ thống nhất với những thay đổi này, đồng thời tạo cơ sở pháp lý ổn định hơn cho việc thực hiện.

Đề xuất bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Theo phương án được trình bày, sau khi quyền được chuyển nhượng, việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ sẽ được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ, thay vì phải tiến hành một thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng riêng biệt.

Đối với doanh nghiệp và chủ sở hữu quyền, thay đổi này được kỳ vọng sẽ giảm một bước thủ tục hành chính trong quá trình ghi nhận việc chuyển nhượng. Tuy nhiên, không nên hiểu đề xuất này là việc không cần cập nhật thông tin chủ sở hữu trên văn bằng bảo hộ. Đối với các quyền được xác lập thông qua đăng ký, việc ghi nhận thay đổi chủ sở hữu trên văn bằng vẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định chủ thể quyền. Các quy định về hiệu lực của giao dịch, thời điểm ghi nhận và xử lý hồ sơ chuyển tiếp cần được xem xét theo nội dung cuối cùng của luật và văn bản hướng dẫn.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ điều khoản chuyển tiếp, đặc biệt là việc xử lý hồ sơ được nộp trước và sau ngày 01/7/2026, thời điểm Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP có hiệu lực. Việc làm rõ các trường hợp chuyển tiếp nhằm tránh trùng lặp, bỏ sót hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau đối với những hồ sơ đang được cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ chuyển sang cơ chế thông báo và hậu kiểm

Dự thảo đồng thời đề xuất bãi bỏ 5 điều kiện kinh doanh áp dụng đối với hoạt động cung cấp dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, gồm một điều kiện đối với tổ chức và bốn điều kiện đối với cá nhân. Thay cho cơ chế kiểm soát điều kiện kinh doanh trước khi hoạt động, tổ chức và cá nhân cung cấp dịch vụ dự kiến thực hiện nghĩa vụ thông báo khi bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ. Các quyền, nghĩa vụ và trình tự thực hiện hoạt động giám định sẽ được quy định cụ thể hơn tại văn bản dưới luật.

Đề xuất này gắn với việc dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo quy định về đầu tư. Theo cơ quan trình dự án luật, việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ là cần thiết để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng hoạt động giám định. Tại phiên thảo luận ngày 03/11/2026, cơ quan thẩm tra và các đại biểu lưu ý rằng kết luận giám định là nguồn tài liệu chuyên môn quan trọng trong quá trình xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu thiếu cơ chế hậu kiểm phù hợp, chất lượng và độ tin cậy của kết luận giám định có thể bị ảnh hưởng. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết các nội dung về nghĩa vụ cung cấp thông tin, trách nhiệm của người giám định, xử lý xung đột lợi ích và bồi thường thiệt hại sẽ tiếp tục được nghiên cứu, cụ thể hóa trong văn bản hướng dẫn.

Đề xuất chuyển đầu mối quản lý quyền đối với giống cây trồng

Một thay đổi quan trọng khác là chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo cơ quan soạn thảo, việc thống nhất đầu mối quản lý nhằm sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa bảo hộ giống cây trồng với hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khai thác thương mại tài sản trí tuệ.

Dự thảo cũng đề xuất lược bỏ một số quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự và thủ tục xác lập quyền đối với giống cây trồng khỏi Luật, giao Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết. Việc này được định hướng nhằm tạo sự thống nhất với cách thức quy định đối với quyền sở hữu công nghiệp.

Để tránh gián đoạn hoạt động quản lý, hai bộ đã phối hợp xây dựng phương án chuyển giao hồ sơ, dữ liệu, kết quả thẩm định và khảo nghiệm cũng như các công việc đang được xử lý. Theo giải trình của cơ quan soạn thảo tại Quốc hội, hồ sơ đã nộp và thủ tục đang giải quyết sẽ tiếp tục được xử lý, không buộc tổ chức, cá nhân phải thực hiện lại các thủ tục đã hoàn thành. Việc chuyển giao chức năng quản lý không đồng nghĩa với việc thay đổi tự động các điều kiện bảo hộ giống cây trồng.

Nhiều vấn đề được đề nghị tiếp tục làm rõ

Tại phiên thảo luận toàn thể ngày 03/11/2026, các ý kiến tập trung vào yêu cầu bảo đảm việc cắt giảm thủ tục phải thực chất, không chuyển các yêu cầu đã được loại bỏ trong luật xuống văn bản hướng dẫn theo cách làm phát sinh thêm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp. Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, cơ chế hậu kiểm đối với hoạt động giám định và việc phân định thẩm quyền giữa cơ quan trung ương với địa phương.

Đối với quyền đối với giống cây trồng, các ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát sự phù hợp với Công ước UPOV và các luật có liên quan, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ và cơ quan quản lý trồng trọt. Một số đại biểu cũng nêu các vấn đề rộng hơn như khai thác dữ liệu phục vụ đào tạo trí tuệ nhân tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ và bảo vệ quyền trên môi trường số. Tuy nhiên, đây không phải là các nhóm cải cách chính của dự thảo lần này; cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu trong các đợt rà soát, sửa đổi tiếp theo.

Tiến trình xây dựng luật và những điểm cần theo dõi

Dự án luật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến ngày 24/9/2026, được cơ quan có thẩm quyền thẩm tra trong tháng 10 và được Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra ngày 24/10/2026. Ngày 03/11/2026, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ giải trình các vấn đề đại biểu nêu. Tại thời điểm cập nhật bài viết ngày 07/11/2026, chưa có thông tin về việc Quốc hội biểu quyết thông qua dự án luật.

Trước khi luật được thông qua và có hiệu lực, doanh nghiệp, chủ sở hữu quyền và người nộp đơn cần tiếp tục theo dõi nội dung cuối cùng về thủ tục ghi nhận chuyển nhượng, quy định đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ, cơ chế quản lý quyền đối với giống cây trồng và điều khoản chuyển tiếp đối với hồ sơ đang xử lý. Một số thông tin báo chí trước đó đề cập mốc dự kiến 01/03/2027, nhưng mốc này không nên được xem là ngày có hiệu lực đã được xác nhận nếu chưa có văn bản luật được ban hành.

Liên hệ với lần sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025

Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 131/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Trong khi lần sửa đổi trước tập trung đáng kể vào việc thúc đẩy khai thác, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, dự thảo năm 2026 chủ yếu hướng tới đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh và sắp xếp lại đầu mối quản lý nhà nước đối với quyền giống cây trồng. Đây là dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật hiện hành, không phải dự án ban hành một đạo luật sở hữu trí tuệ mới thay thế toàn bộ Luật.

Bài viết được biên soạn nhằm cung cấp thông tin về dự thảo pháp luật tại thời điểm cập nhật, không phải là ý kiến tư vấn pháp lý. Nội dung dự thảo có thể tiếp tục được chỉnh lý trong quá trình Quốc hội xem xét.

Nguồn tham khảo