Ngày 29/09/2026, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã công bố Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 (Global Innovation Index – GII 2026), ấn bản lần thứ 19 của báo cáo. GII 2026 đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo của 139 nền kinh tế trên thế giới và đồng thời xếp hạng 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu toàn cầu.
Chủ đề của GII 2026 là “Powering Entrepreneurs at the Frontier of Science”, tập trung vào sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên khoa học chuyên sâu và khả năng chuyển hóa các kết quả nghiên cứu khoa học tiên tiến thành sản phẩm, doanh nghiệp và các ngành công nghiệp mới. Báo cáo đặc biệt quan tâm đến những lĩnh vực có hàm lượng nghiên cứu cao như công nghệ y tế, điện toán lượng tử, công nghệ nông nghiệp, chất bán dẫn và công nghệ sinh học.
Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế
Trong bảng xếp hạng năm 2026, Việt Nam đứng thứ 43 trong số 139 nền kinh tế, đồng thời đứng thứ hai trong nhóm các nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp. WIPO cũng ghi nhận Việt Nam đứng thứ 9 trong nhóm 17 nền kinh tế thuộc khu vực Đông Nam Á, Đông Á và Châu Đại Dương.
Hình: Việt Nam xếp thứ 43 trong tổng số 139 nền kinh tế được đánh giá trong GII 2026. Nguồn: WIPO, Global Innovation Index 2026.
Vị trí của Việt Nam trong nhóm thu nhập trung bình thấp cũng được thể hiện rõ trong bảng xếp hạng các nền kinh tế đổi mới sáng tạo hàng đầu theo nhóm thu nhập. Việt Nam đứng thứ hai, sau Ấn Độ và trước Philippines.
Hình: Các nền kinh tế có thứ hạng cao nhất theo nhóm thu nhập trong GII 2026; Việt Nam đứng thứ 2 trong nhóm thu nhập trung bình thấp. Nguồn: Global Innovation Index Database, WIPO, 2026.
Việt Nam tiếp tục được WIPO ghi nhận là nền kinh tế có kết quả đổi mới sáng tạo vượt kỳ vọng
Đáng chú ý, WIPO tiếp tục ghi nhận Việt Nam là một trong những nền kinh tế có kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn mức được kỳ vọng xét theo trình độ phát triển kinh tế. Việt Nam cùng với Ấn Độ là hai nền kinh tế duy trì thành tích này trong 16 năm liên tiếp.
Hình: Việt Nam nằm trong nhóm các nền kinh tế có kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn mức kỳ vọng xét theo trình độ phát triển kinh tế. Nguồn: WIPO, Global Innovation Index 2026.
Việt Nam đứng thứ 43 nhưng kết quả đầu ra cao hơn đáng kể so với đầu vào
Một trong những điểm đáng chú ý trong GII 2026 là sự khác biệt giữa vị trí của Việt Nam về các yếu tố đầu vào và đầu ra của đổi mới sáng tạo.
Theo WIPO, Việt Nam đứng thứ 54 về Innovation Inputs, trong khi đứng thứ 35 về Innovation Outputs. Điều này cho thấy kết quả đổi mới sáng tạo được tạo ra tại Việt Nam đang ở mức cao hơn so với mức có thể dự đoán từ các nguồn lực đầu vào hiện có. WIPO xếp Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế có khả năng chuyển hóa tương đối hiệu quả các nguồn lực đổi mới sáng tạo thành kết quả thực tế.
Trong phân tích của WIPO, hiện tượng này cũng xuất hiện ở một số nền kinh tế thu nhập trung bình khác như Trung Quốc, Ấn Độ, Türkiye, Philippines và Morocco. Đối với Việt Nam, kết quả này gắn liền với quá trình hội nhập sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu, sự phát triển của sản xuất công nghệ cao, thương mại quốc tế và việc hình thành các ngành có khả năng tạo ra sản phẩm và dịch vụ có hàm lượng công nghệ ngày càng cao.
Tuy nhiên, WIPO đồng thời cho rằng các nền kinh tế thu nhập trung bình vẫn phải đối mặt với khoảng cách đáng kể trong những lĩnh vực đòi hỏi thời gian dài để xây dựng, đặc biệt là năng lực nghiên cứu, R&D, cơ sở hạ tầng học thuật, sản lượng khoa học và mối liên kết giữa các tổ chức nghiên cứu với khu vực doanh nghiệp.
Sản xuất và xuất khẩu công nghệ cao tiếp tục là một điểm nổi bật của Việt Nam
WIPO nhận định Việt Nam và Philippines đã đạt được những bước tiến đáng kể thông qua việc tích hợp vào các mạng lưới sản xuất và dịch vụ quốc tế. Đối với Việt Nam, lợi thế này thể hiện rõ trong lĩnh vực sản xuất và thương mại công nghệ cao.
Theo GII 2026, Việt Nam đạt mức tương đương nhóm các nền kinh tế thu nhập cao ở một số chỉ tiêu liên quan đến sản xuất công nghệ cao và xuất khẩu công nghệ cao. Việt Nam cũng đứng thứ ba thế giới về nhập khẩu công nghệ cao. Bên cạnh đó, Việt Nam có kết quả đáng chú ý trong một số lĩnh vực thuộc nền kinh tế số và kinh tế sáng tạo, trong đó có vị trí thứ năm thế giới về tạo ứng dụng di động.
Những kết quả này phản ánh vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong các chuỗi sản xuất và thương mại công nghệ cao trên thế giới. Tuy nhiên, theo WIPO, năng lực sản xuất và xuất khẩu công nghệ cao của Việt Nam hiện vẫn phát triển nhanh hơn năng lực tạo ra tri thức và công nghệ có nguồn gốc trong nước.
Báo cáo cho biết Việt Nam và Philippines vẫn nằm dưới mức trung vị của nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình ở một số chỉ tiêu liên quan đến số lượng bài báo khoa học và đăng ký sáng chế theo PCT. WIPO vì vậy cho rằng bước phát triển tiếp theo của hai nền kinh tế này sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc mở rộng hoạt động nghiên cứu trong nước, tăng cường đăng ký sáng chế và nâng cao năng lực tạo ra tri thức.
Sở hữu trí tuệ ngày càng gắn chặt với thương mại hóa công nghệ
Một nội dung đặc biệt đáng chú ý đối với cộng đồng doanh nghiệp và lĩnh vực sở hữu trí tuệ là vai trò của tài sản trí tuệ trong quá trình phát triển các doanh nghiệp công nghệ chuyên sâu.
Trong GII 2026, WIPO lần đầu giới thiệu Dealroom-WIPO Deep Science Startup Tracker, một hệ thống theo dõi các startup và doanh nghiệp spin-off từ trường đại học hoạt động dựa trên nghiên cứu khoa học chuyên sâu.
Theo dữ liệu được WIPO công bố, khoảng 50% các deep science startup có sở hữu sáng chế, trong khi tỷ lệ này ở các startup khác chỉ khoảng 15,4%. Tỷ lệ startup sở hữu sáng chế cũng có xu hướng tăng khi doanh nghiệp phát triển đến các giai đoạn gọi vốn sau. Ở giai đoạn late-stage, tỷ lệ này đạt khoảng 69%.
WIPO cho rằng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực deep science, sáng chế có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình thu hút đầu tư, hợp tác công nghệ, cấp phép và mở rộng thương mại hóa. Do đặc điểm của các công nghệ chuyên sâu là thường cần nhiều năm từ nghiên cứu ban đầu đến khi hình thành sản phẩm thương mại, tài sản trí tuệ có thể trở thành một trong những tài sản quan trọng của doanh nghiệp trong quá trình phát triển.
Theo cách tiếp cận này, sở hữu trí tuệ không chỉ được xem là công cụ nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền, mà còn có thể trở thành một bộ phận của chiến lược kinh doanh và thương mại hóa công nghệ.
GII 2026 nhấn mạnh khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa
Một trong những vấn đề xuyên suốt của GII 2026 là khoảng cách giữa việc tạo ra kết quả nghiên cứu và khả năng đưa kết quả đó ra thị trường.
WIPO cho rằng các doanh nghiệp công nghệ chuyên sâu thường gặp khó khăn ở những giai đoạn chuyển tiếp, từ nghiên cứu sang proof-of-concept, từ thử nghiệm sang triển khai thương mại và từ công nghệ hoạt động được sang một doanh nghiệp có khả năng tạo doanh thu và mở rộng quy mô. Các yếu tố như thiếu vốn ở các giai đoạn nhất định, thiếu nhân lực chuyên môn, rào cản pháp lý và nhu cầu thị trường chưa rõ ràng có thể làm chậm quá trình này.
Trong bối cảnh đó, WIPO đề cập đến sự cần thiết của một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ hơn, bao gồm cơ chế chuyển giao công nghệ, phòng thí nghiệm và cơ sở thử nghiệm dùng chung, cơ chế chứng nhận, nguồn vốn cho các giai đoạn phát triển khác nhau và một hệ thống sở hữu trí tuệ phù hợp.
Báo cáo cũng đề cập đến các công cụ như patent pools và IP-backed finance, cho thấy tài sản trí tuệ ngày càng được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ pháp lý mà còn dưới góc độ tài chính và thương mại.
Việt Nam trong bức tranh đổi mới sáng tạo của khu vực
Khu vực Đông Nam Á, Đông Á và Châu Đại Dương tiếp tục là một trong những khu vực đổi mới sáng tạo năng động trên thế giới. Hàn Quốc đứng thứ tư toàn cầu, Singapore đứng thứ năm, Trung Quốc đứng thứ mười, Nhật Bản đứng thứ mười hai và Hồng Kông (Trung Quốc) đứng thứ mười bốn.
Trong nhóm các nền kinh tế có thu nhập trung bình, Malaysia đứng thứ 34, Việt Nam đứng thứ 43, Thái Lan đứng thứ 44, Philippines đứng thứ 52 và Indonesia đứng thứ 55.
WIPO ghi nhận khu vực này có mức độ hội nhập cao vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, với thế mạnh tập trung ở thương mại công nghệ cao, sản xuất công nghệ cao, dịch vụ ICT và hoạt động khởi nghiệp. Việt Nam là một trong những nền kinh tế thể hiện rõ mô hình phát triển dựa trên sản xuất và thương mại công nghệ cao.
Các nền kinh tế dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo năm 2026
Ở nhóm dẫn đầu, Thụy Sĩ tiếp tục giữ vị trí số một trong GII 2026 và đây là năm thứ 16 liên tiếp quốc gia này đứng đầu bảng xếp hạng. Thụy Điển đứng thứ hai và Hoa Kỳ đứng thứ ba. Hàn Quốc và Singapore lần lượt đứng thứ tư và thứ năm.
Vương quốc Anh đứng thứ sáu, Hà Lan đứng thứ bảy, Phần Lan đứng thứ tám, Đan Mạch đứng thứ chín và Trung Quốc đứng thứ mười. Trung Quốc tiếp tục là nền kinh tế có thu nhập trung bình duy nhất nằm trong nhóm 10 nền kinh tế dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo.
Báo cáo cũng cho thấy sự ổn định tương đối cao ở nhóm dẫn đầu. Không có nền kinh tế mới nào gia nhập top 15 trong năm 2026, trong khi châu Âu tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với 14 nền kinh tế trong top 25.
Các cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới
Bên cạnh việc xếp hạng các nền kinh tế, GII 2026 tiếp tục đánh giá 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới dựa trên mức độ tập trung hoạt động khoa học, công nghệ và hoạt động sáng tạo.
Shenzhen–Hong Kong–Guangzhou tiếp tục đứng đầu bảng xếp hạng các cụm đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026, tiếp theo là Tokyo–Yokohama, San Jose–San Francisco, Beijing và Seoul.
Năm cụm này đều giữ nguyên vị trí so với năm trước, cho thấy sự ổn định đáng kể của các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới. Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục là hai quốc gia có số lượng cụm đổi mới sáng tạo thuộc top 100 nhiều nhất.
Triển vọng đối với hoạt động đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ tại Việt Nam
Kết quả GII 2026 cho thấy Việt Nam đang có một vị trí đáng chú ý trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu. Việc đứng thứ 43 trong số 139 nền kinh tế và tiếp tục được WIPO ghi nhận là nền kinh tế có kết quả đổi mới sáng tạo vượt mức kỳ vọng trong 16 năm liên tiếp phản ánh những tiến bộ đáng kể trong quá trình phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
Đồng thời, sự chênh lệch giữa thứ hạng đầu vào và đầu ra cho thấy một đặc điểm quan trọng của hệ sinh thái Việt Nam: khả năng tạo ra kết quả từ các nguồn lực hiện có tương đối cao. Tuy nhiên, để tiếp tục nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, vấn đề không chỉ nằm ở việc mở rộng sản xuất hoặc xuất khẩu công nghệ cao mà còn ở việc nâng cao năng lực nghiên cứu, R&D của doanh nghiệp, tăng cường tạo ra tri thức trong nước và kết nối hiệu quả hơn giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường.
Đối với doanh nghiệp công nghệ và các startup tại Việt Nam, những xu hướng được WIPO ghi nhận cũng cho thấy việc xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ giai đoạn nghiên cứu và phát triển ngày càng có ý nghĩa. Việc xác định công nghệ có khả năng bảo hộ, lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp, xác định thị trường cần bảo hộ và xây dựng danh mục tài sản trí tuệ có thể trở thành một phần của chiến lược thương mại hóa và phát triển doanh nghiệp, thay vì chỉ được thực hiện sau khi sản phẩm đã hoàn thiện.
GII 2026 vì vậy không chỉ phản ánh vị trí của Việt Nam trên bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo toàn cầu, mà còn cho thấy một vấn đề quan trọng đối với giai đoạn phát triển tiếp theo: làm thế nào để chuyển lợi thế về sản xuất và thương mại công nghệ cao thành năng lực tạo ra công nghệ, tri thức và tài sản trí tuệ có giá trị cao hơn tại Việt Nam.
Nguồn: World Intellectual Property Organization (WIPO), Global Innovation Index 2026 – Powering Entrepreneurs at the Frontier of Science.
Cần tư vấn pháp lý sở hữu trí tuệ?
Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ pháp lý toàn diện trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ: đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền tác giả, giải quyết tranh chấp...
Nhận tư vấn miễn phí