Thế giới định hình lại bản đồ đổi mới sáng tạo: 100 cụm công nghệ dẫn dắt tăng trưởng toàn cầu

Bảng xếp hạng Global Innovation Index (GII) 2025 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) cho thấy đổi mới sáng tạo toàn cầu đang tập trung ngày càng mạnh vào một số “cụm siêu đô thị”, nơi hội tụ nghiên cứu khoa học, công nghệ lõi và dòng vốn đầu tư mạo hiểm. Trung Quốc và Mỹ tiếp tục giữ vai trò trung tâm, trong khi châu Á nổi lên như động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế tri thức.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, WIPO vừa công bố Danh sách 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới năm 2025, phản ánh những điểm nóng nơi tri thức, vốn và doanh nghiệp công nghệ đang hội tụ với mật độ cao chưa từng có. Báo cáo này là một phần quan trọng của Global Innovation Index (GII) – bộ chỉ số được các chính phủ, tổ chức quốc tế và giới hoạch định chính sách sử dụng rộng rãi để đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo.

Khác với cách tiếp cận truyền thống dựa chủ yếu vào ranh giới quốc gia, bảng xếp hạng cụm đổi mới của WIPO tập trung vào không gian địa lý thực sự diễn ra hoạt động sáng tạo, bất kể ranh giới hành chính. Theo đó, một cụm đổi mới có thể bao gồm nhiều thành phố, nhiều vùng, thậm chí trải dài qua hai hay nhiều quốc gia.

Cách đo lường mới phản ánh đầy đủ hơn sức sống đổi mới

Năm 2025 đánh dấu một thay đổi quan trọng trong phương pháp xếp hạng của WIPO khi lần đầu tiên dữ liệu về đầu tư vốn mạo hiểm (venture capital – VC) được đưa vào đánh giá, bên cạnh hai chỉ số cốt lõi là đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế theo Hiệp ước PCT và công bố khoa học.

Theo WIPO, việc bổ sung chỉ số VC giúp phản ánh rõ hơn khả năng thương mại hóa và tinh thần khởi nghiệp, vốn là mắt xích còn thiếu nếu chỉ dựa vào nghiên cứu học thuật và hoạt động sáng chế. “Đổi mới không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm hay văn phòng đăng ký sáng chế, mà cần được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và doanh nghiệp tạo ra giá trị kinh tế”, báo cáo nhấn mạnh.

Với cách tiếp cận này, 100 cụm đổi mới hàng đầu hiện chiếm khoảng 70% tổng số đơn PCT và giao dịch vốn mạo hiểm toàn cầu, đồng thời đóng góp gần một nửa tổng số công bố khoa học trên thế giới. Riêng 10 cụm dẫn đầu đã tạo ra gần 40% đơn PCT, cho thấy mức độ tập trung rất cao của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Cụm Vịnh Lớn Trung Quốc lần đầu vươn lên số một

Đứng đầu bảng xếp hạng năm 2025 là cụm Shenzhen – Hong Kong – Guangzhou (Thâm Quyến – Hồng Kông – Quảng Châu), còn được gọi là khu vực Vịnh Lớn (Greater Bay Area) của Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên cụm này vượt qua Tokyo – Yokohama để giữ vị trí số một toàn cầu, một phần nhờ vào sự năng động vượt trội của dòng vốn mạo hiểm tại đây.

Xếp sau là Tokyo – Yokohama (Nhật Bản) ở vị trí thứ 2, San Jose – San Francisco (Mỹ) ở vị trí thứ 3, Bắc Kinh (Trung Quốc) thứ 4 và Seoul (Hàn Quốc) thứ 5. Đây đều là những trung tâm đã duy trì vị thế đổi mới hàng đầu trong nhiều năm, với sự hiện diện của các trường đại học lớn, tập đoàn công nghệ đa quốc gia và hệ sinh thái startup phát triển.

Châu Á áp đảo về nghiên cứu và sáng chế

Xét trên bình diện khu vực, châu Á tiếp tục chiếm ưu thế trong bảng xếp hạng năm nay, đặc biệt về công bố khoa học và bằng sáng chế. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc sở hữu hàng loạt cụm đổi mới lớn, trải dài từ Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến đến Tokyo, Osaka và Seoul.

Trung Quốc hiện có 24 cụm đổi mới trong top 100, vẫn là quốc gia có số lượng cụm nhiều nhất thế giới, dù con số này giảm nhẹ so với 26 cụm của năm trước do sự thay đổi trong phương pháp tính toán của WIPO. Ngoài cụm Vịnh Lớn đứng đầu bảng, các trung tâm như Bắc Kinh, Thượng Hải – Tô Châu, Hàng Châu hay Nam Kinh tiếp tục giữ vị trí cao. Đáng chú ý, cụm Ninh Đức (Ningde) của Trung Quốc lọt vào top 5 toàn cầu về cường độ đổi mới (tính theo mật độ dân số).

Mỹ dẫn đầu về vốn và thương mại hóa công nghệ

Trong khi châu Á thống trị về nghiên cứu và sáng chế, Hoa Kỳ lại nổi bật về khả năng thương mại hóa và thu hút vốn đầu tư mạo hiểm.

Mỹ hiện có 22 cụm đổi mới trong top 100, tăng 2 cụm so với năm trước và đứng thứ hai sau Trung Quốc về số lượng. Việc đưa chỉ số VC vào xếp hạng đã giúp các cụm của Mỹ như New York City (hạng 7) và Los Angeles (hạng 10) bứt phá vào top 10 toàn cầu. Đặc biệt, San Jose – San Francisco không chỉ đứng thứ ba về quy mô tổng thể mà còn tiếp tục dẫn đầu thế giới về cường độ đổi mới tính theo dân số.

Châu Âu giữ nền tảng khoa học nhưng chịu áp lực cạnh tranh

So với châu Á và Mỹ, châu Âu có xu hướng chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn. Tuy vậy, khu vực này vẫn duy trì nền tảng khoa học và công nghiệp vững chắc.

Đức xếp thứ ba thế giới về số lượng cụm đổi mới (7 cụm). Anh có 4 cụm trong top 100, trong đó London đã có bước tiến mạnh mẽ khi vươn lên vị trí thứ 8 toàn cầu nhờ thế mạnh tuyệt đối về thu hút vốn đầu tư mạo hiểm. Nhiều cụm mới tại Châu Âu cũng xuất hiện trong danh sách như Dublin (71) hay Oslo (85).

Ấn Độ nổi lên như điểm sáng mới

Một trong những điểm đáng chú ý của bảng xếp hạng năm nay là sự thăng hạng mạnh mẽ của các cụm đổi mới tại Ấn Độ. Các trung tâm như Bengaluru, Delhi và Mumbai đều cải thiện đáng kể vị trí so với năm trước, nhờ sự gia tăng nhanh của đầu tư cho startup công nghệ. Bengaluru – thường được gọi là “Thung lũng Silicon của Ấn Độ” – tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Đổi mới sáng tạo ngày càng gắn với thị trường

Theo các chuyên gia, việc WIPO đưa dữ liệu vốn mạo hiểm vào bảng xếp hạng đã làm rõ một xu hướng quan trọng: đổi mới sáng tạo đang dịch chuyển từ mô hình thuần nghiên cứu sang mô hình gắn chặt với thị trường và đầu tư. Những cụm có hệ sinh thái startup năng động, kết nối chặt chẽ giữa trường đại học, doanh nghiệp và quỹ đầu tư có xu hướng vươn lên mạnh mẽ.

Cụm đổi mới – trụ cột cạnh tranh quốc gia

WIPO nhấn mạnh rằng các cụm đổi mới không chỉ là “điểm sáng công nghệ” mà còn là động cơ tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Việc hình thành và nuôi dưỡng các cụm này giúp các quốc gia thu hút nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao vị thế cạnh tranh toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế tri thức và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, bản đồ 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới năm 2025 cho thấy quyền lực công nghệ toàn cầu đang được tái phân bổ một cách rõ nét: sự trỗi dậy đỉnh cao của các cụm siêu đô thị Châu Á, sự bền bỉ dựa trên tài chính mạo hiểm của Mỹ và nỗ lực thích nghi của Châu Âu.

Tài liệu tham khảo:

1. Báo cáo Global Innovation Index 2025, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO).
2. WIPO GII 2025 Science and Technology Clusters Ranking.