Từ Phở Thìn, nhìn lại những tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ nổi bật tại Việt Nam

Những vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong quá khứ thường kéo dài nhiều năm, thậm chí có trường hợp phải mất hàng chục năm mới đi đến hồi kết.

Thời gian gần đây, những lùm xùm xoay quanh thương hiệu Phở Thìn 13 Lò Đúc giữa ông Nguyễn Trọng Thìn và các cá nhân được cho là “truyền nhân” đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.

Trong khi ông Nguyễn Trọng Thìn khẳng định bản thân không triển khai mô hình nhượng quyền kinh doanh và cũng không sở hữu hay điều hành bất kỳ công ty nào, thì ông Đoàn Hải Trung – doanh nhân sinh năm 2001 – lại xuất hiện trên truyền thông với tư cách Giám đốc điều hành thương hiệu Phở Thìn.

Đáng chú ý, thương hiệu Phở Thìn Lò Đúc hiện chưa được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ. Trong khi đó, nhãn hiệu Phở Thìn đã được cấp bảo hộ cho một quán phở trên phố Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội), thường được biết đến với tên gọi Phở Thìn Bờ Hồ.

Trong trường hợp Phở Thìn Bờ Hồ đã đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hợp pháp và không cho phép bất kỳ tổ chức, cá nhân nào khác sử dụng nhãn hiệu này, thì các bên sử dụng tên “Phở Thìn” có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Khi đó, chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền yêu cầu cơ quan chức năng xử lý vi phạm và buộc các bên liên quan thay đổi tên, theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Luật Sở hữu trí tuệ.

Cho đến thời điểm hiện tại, vụ việc liên quan đến thương hiệu Phở Thìn vẫn chưa có kết luận cuối cùng. Từ câu chuyện này, dư luận một lần nữa nhìn lại hàng loạt vụ tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ nổi tiếng từng xảy ra tại Việt Nam.

Tranh chấp nhãn hiệu cà phê Trung Nguyên tại Mỹ

Tháng 7/2000, Công ty Trung Nguyên có các buổi tiếp xúc với Công ty Rice Field với mục tiêu đưa sản phẩm cà phê Trung Nguyên xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Tuy nhiên, khi hai bên vẫn đang trong quá trình thương thảo và chưa ký kết hợp đồng cuối cùng, Rice Field đã tiến hành đăng ký bảo hộ thương hiệu Café Trung Nguyên tại các cơ quan chức năng của Mỹ và Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO).

Đứng trước nguy cơ mất thương hiệu tại thị trường Mỹ, Trung Nguyên đã nộp đơn đăng ký bảo hộ với các cơ quan chức năng của Hoa Kỳ và WIPO, đồng thời tiến hành thương thảo, đàm phán với Rice Field.

Phải mất gần hai năm, Trung Nguyên mới giành lại được thương hiệu của mình khi WIPO không chấp nhận bảo hộ nhãn hiệu cho Rice Field. Sau đó, Rice Field chấp nhận trở thành đại lý phân phối cà phê Trung Nguyên tại thị trường Mỹ.

Nhiều nguồn tin cho rằng Trung Nguyên đã phải tiêu tốn hàng trăm nghìn USD để giải quyết tranh chấp và giành lại quyền sở hữu thương hiệu. Sau bài học này, doanh nghiệp đã chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới.

Mì Hảo Hảo kiện mì Hảo Hạng

Ngày 26/1/2015, Acecook Việt Nam phát hiện sản phẩm mì Hảo Hạng của Asia Foods có thiết kế bao bì gây nhầm lẫn với sản phẩm mì Hảo Hảo. Cụ thể, các yếu tố như kiểu chữ, hình ảnh tô mì, sợi mì và màu sắc chủ đạo tạo nên tổng thể tương đồng với nhãn hiệu Hảo Hảo đã được Cục Sở hữu trí tuệ bảo hộ.

Cho rằng thiết kế bao bì của mì Hảo Hạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Acecook Việt Nam đã khởi kiện Asia Foods ra tòa, yêu cầu xác định hành vi vi phạm, buộc chấm dứt vi phạm, đăng báo xin lỗi công khai trong ba kỳ liên tiếp và bồi thường thiệt hại gần 700 triệu đồng.

Trước đó, Acecook Việt Nam đã gửi công văn khuyến cáo Asia Foods về hành vi vi phạm. Hai bên nhiều lần làm việc nhưng không đạt được thỏa thuận.

Tại phiên tòa sơ thẩm, TAND tỉnh Bình Dương tuyên mì Hảo Hạng có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu Hảo Hảo. Theo đó, Asia Foods phải chấm dứt hành vi vi phạm, đăng báo xin lỗi công khai trong ba kỳ liên tiếp và bồi thường 80 triệu đồng chi phí luật sư cho Acecook.

Vụ án vi phạm nhãn hiệu Asano – Asanzo

Năm 2008, Công ty TNHH Thương mại và Sản xuất Đông Phương được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu Asano. Đến năm 2015, công ty phát hiện Công ty Cổ phần Điện tử Asanzo Việt Nam sử dụng nhãn hiệu Asanzo có kiểu dáng, mẫu mã tương tự nhãn hiệu Asano đã được đăng ký bảo hộ.

Sau khi gửi hồ sơ giám định tới Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ, kết luận giám định xác định dấu hiệu Asanzo xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu Asano.

Công ty Đông Phương đã gửi văn bản yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý hành vi vi phạm nhưng không nhận được phản hồi, trong khi Công ty Asanzo vẫn tiếp tục quảng bá rộng rãi nhãn hiệu trên các phương tiện truyền thông.

Do đó, Công ty Đông Phương khởi kiện Asanzo ra tòa, yêu cầu bồi thường thiệt hại 500 triệu đồng, xin lỗi cải chính công khai và xóa bỏ toàn bộ hàng hóa mang nhãn hiệu vi phạm.

Bản án sơ thẩm năm 2018 của TAND TP.HCM tuyên buộc Công ty Asanzo chấm dứt hành vi xâm phạm, xóa bỏ nhãn hiệu Asanzo trên các sản phẩm và bồi thường 100 triệu đồng cho Công ty Đông Phương.

Tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ nhân vật hoạt hình Wolfoo

Tháng 11/2021, tranh chấp bản quyền giữa eOne và Sconnect bắt đầu nổ ra khi eOne liên tục đánh bản quyền các video Wolfoo trên nền tảng YouTube.

Đầu năm 2022, eOne nộp đơn khởi kiện Sconnect tại Tòa án Moscow (Liên bang Nga), cáo buộc bộ nhân vật Wolfoo là sản phẩm làm lại từ bộ nhân vật Peppa Pig và việc phổ biến các video Wolfoo là hành vi phát tán tác phẩm phái sinh trái phép.

Giữa năm 2022, Hội đồng chuyên gia văn hóa – nghệ thuật của Nga kết luận bộ nhân vật Wolfoo là sản phẩm sáng tạo độc lập, không phải là tác phẩm làm lại hay phái sinh từ Peppa Pig. Sau kết luận này, eOne rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện, và Tòa án Moscow ra quyết định chấm dứt vụ án.

Tháng 8/2022, Sconnect nộp đơn khởi kiện ngược lại eOne, yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh từ vụ kiện

Theo cập nhật mới nhất, ngày 10/11/2022, Tòa án thành phố Moscow ra phán quyết chấp nhận một phần yêu cầu của Sconnect về án phí, buộc eOne hoàn trả 240.000 RUB để bù đắp một phần chi phí tố tụng.

Tranh chấp quyền tác giả ‘Thần đồng đất Việt’

“Thần đồng đất Việt” là bộ truyện tranh nhiều tập nhất của Việt Nam, được cấp phép xuất bản từ tháng 2/2002, do họa sĩ Lê Phong Linh (bút danh Lê Linh) và Công ty Phan Thị thực hiện.

Tháng 5/2002, Cục Bản quyền tác giả cấp giấy chứng nhận cho đồng tác giả Lê Linh và bà Phan Thị Mỹ Hạnh, trong đó quyền tài sản thuộc về Công ty Phan Thị. Sau tập 78, họa sĩ Lê Linh ngừng sáng tác, các tập tiếp theo do các họa sĩ khác hợp tác với Công ty Phan Thị thực hiện.

Năm 2007, họa sĩ Lê Linh khởi kiện bà Mỹ Hạnh và Công ty Phan Thị, yêu cầu xác định mình là tác giả duy nhất của bộ truyện và không cho phép sáng tác các biến thể nhân vật.

Trong thời gian này, Công ty Phan Thị khởi kiện ngược lại họa sĩ Lê Linh với cáo buộc ông sử dụng nhân vật Trạng Tí để sáng tác truyện khác.

Sau hơn 12 năm theo đuổi vụ kiện, tháng 9/2019, TAND TP.HCM ra bản án phúc thẩm tuyên họa sĩ Lê Phong Linh là tác giả duy nhất của tác phẩm “Thần đồng đất Việt”.